2017 Artikel erfgoedlijnen

Beleef de dijken op Goeree-Overflakkee  Jan Baks en Jos Hendriks.

Zuid-Holland is rijk aan erfgoed. Molens, landgoederen maar ook archeologie, historische vaarwegen en industrieel erfgoed. De provincie Zuid-Holland wil dit erfgoed niet alleen beschermen, maar ook benutten en laten beleven. Daarom is gekozen voor een nieuwe aanpak. Op initiatief van de provincie werden zeven Erfgoedlijnen ontwikkeld, in samenwerking met circa tweehonderd partijen. Het gaat om: Goeree-Overflakkee, de trekvaarten, de landgoederenzone, de Atlantic Wall, de Romeinse Limes (noordgrens van het Romeinse rijk), de oude Hollandse Waterlinie en de "waterdriehoek” Kinderdijk, Dordrecht en de Biesbosch.
De provincie werkt vanuit de Afdeling Cultuur samen met erfgoedinstellingen, gemeenten en ondernemers om erfgoed te beschermen, te benutten en te laten beleven. De Erfgoedlijn Goeree-Overflakkee heeft als leidend thema ”Leven met het water”. Zo zijn er projecten over de havenkanalen, de watersnoodramp van 1953 en herstel van een beugsloep op een historisch werf in Middelharnis.

Als je over water spreekt, dan spreek je ook over dijken en daar zijn er veel van op ons eiland. Spreek je over dijken, dan denk je aan mooie dijken met bloemen en vergezichten over het water.

_JMB9809.jpg_JMB1783.jpg

In 2013 werd NLGO benaderd door bureau TAUW (geprivatiseerd Technische Adviesbureau Unie van Waterschappen) met de vraag of wij mee wilden werken aan een erfgoedlijnproject: ‘Beleef de dijken’. TAUW zou zich bezig houden met de organisatie en NLGO zou de inzet van vrijwilligers leveren. Het idee achter dit project was dat het zou kunnen bijdragen aan het verhaal van het ‘overwinnen en overleven van het water’ door een doorgaande (cultuurhistorische) recreatieve verbinding te leggen tussen de dragers van het cultuurhistorische landschap: de dijken.
De dijken op Goeree-Overflakkee vertellen ons de bijzondere ontstaansgeschiedenis van het eiland. Het zijn dé lijnen waarlangs het verhaal van Goeree-Overflakkee zich afspeelt. De ringdijken en aanwasdijken (van voor het jaar 1500) zijn de oudste zeedijken op het eiland. Dit type dijken, die de opgeslibde en daarmee hogere delen, beschermden tegen het zeewater, vormen de basis voor het huidige eiland. Ze zijn qua verschijningsvorm, gaafheid en ouderdom (internationaal) van zeer grote cultuurhistorische waarde. Het zijn ook juist deze dijken die bij binnenkomst op het eiland direct zichtbaar zijn. Het zijn de landschappelijke en cultuurhistorische visitekaartjes van het eiland. De zeedijken verbinden (samen met de dijken langs de havenkanalen) vrijwel alle andere Erfgoedlijn-projecten (veelal gelegen aan de randen van het eiland). Door de zeedijken als uitnodiging en visitekaartje te gebruiken creëren we samenhang tussen de projecten en ‘lokken’ we meer bezoekers naar de projecten. Naast de internationaal waardevolle ring- en aanwasdijken, vertellen de dijken ook het verhaal van de ontstaansgeschiedenis van de havenkanalen. Door de verdergaande bedijking en inpoldering, werd de afstand van het dorp (gelegen aan de ringdijk) tot het open water steeds groter. De dijken langs het havenkanaal vertellen ons (qua type en ouderdom) het gefaseerde ontstaan van deze havenkanalen en bieden een grote kans deze stapsgewijze ontstaansgeschiedenis beleefbaar te maken!
De NLGO heeft in 2014 een projectvoorstel ingediend om de potentiële dijken in kaart te brengen en om een pilot op te zetten om een aantal dijken meer beleefbaar te maken.  
De subsidie voor dit project werd toegekend met de voorwaarde , dat er een cofinanciering zou zijn in de vorm van vrijwilligersuren. Dat laatste zagen wij ook als ‘de kracht’ van NLGO.

Aanvankelijk werd gekozen voor de Oudelandsedijk te Ooltgensplaat, een oude zeedijk met veel natuurwaarden. Als tweede dijk is de dijk langs het havenkanaal van Oude Tonge gekozen. Een markante dijk, die, door z’n loop langs een oude uitwateringskreek (Sluiskreek) voor zowel de watersporters als de bewoners van Oude Tonge en haar recreanten aantrekkelijk kan zijn. De materie bleek hardnekkiger om te organiseren, dan we hadden gedacht.
De Oudelandsedijk is deels in onderhoud bij Staatsbosbeheer, deels bij het Waterschap Hollandse Delta. Daarnaast is er nog een aantal particuliere eigenaren. Kortom te ingewikkeld om een gemeenschappelijk plan voor te organiseren.
Doordat het allemaal moeilijker te organiseren bleek dan was verwacht hebben we tot twee keer toe uitstel moeten aanvragen om tot een definitief plan te komen.

Uiteindelijk is er, in nauwe samenwerking met de Watersportvereniging Oude Tonge en de Dorpsraad van Oude Tonge, een plan voor de havendijk te Oude Tonge ontwikkeld.

_JMB2816.jpg_JMB2808.jpg
Het gaat om het meer ‘beleefbaar’ maken van het noordelijke deel van het havenkanaal tot rond de keersluis. We gaan de oude kreek en het kanaal zichtbaar maken door de geschiedenis beter invoelbaar te maken. De beleving is de oude kreek en het afwatersysteem met de oude dijken en vlaktes van wat het mooiste havenkanaal van het eiland was. Het beheer is afgestemd op het krijgen van bloemrijk hooiland. We zullen met wat aan te planten bosschages de dijk verrijken. Nabij de ligplaatsen van de WSV planten we ook enkele oude rassen fruitboompjes. De inrichting zal worden verrijkt met een wandelpad, dat bovenop de dijk vanaf de havenkom doorloopt naar de keersluis en verder over de vlakte en de dijk weer terug. Bij de keersluis is inmiddels een bank en een infobord, over de historie, geplaatst. Bij het parkeerterrein komt nog een Q-code paaltje.

Geleerd van alle verwikkelingen rond de Oudelandsedijk te Ooltgensplaat, en ook de havendijk te Oude Tonge, werd er een tweede dijk gezocht  met  1 eigenaar, weinig bebouwing en een mooie ligging. Hiervoor kwamen terecht op een aantal dijken tussen Dirksland, Sommelsdijk en het Haringvliet.

_JMB1285.jpg _JMB1270.jpgnaamloos-8586.jpg
Het werd een aantal dijken bij elkaar: St Christoffeldijk, Panksdijkje en de Noorddijk, die samen eigenlijk al een mooi gebied vormen om te wandelen, maar dan alleen op de hoofdweg, waar ook auto’s mogen rijden.  Staatsbosbeheer (SBB) is de eigenaar van deze dijken; er wonen weinig mensen direct aan de dijk en er zijn geen andere pachters. Ook zijn de dijken van ouds al bekend om de bloemen die op de dijken groeien. In overleg met SBB werd een route gemaakt om hier en daar onderaan de dijk te lopen. We noemen de route de Christoffelwandelroute, dit naar aanleiding van de Christoffelpolder. Er werd een bankje geplaatst en een informatiebord. Via paaltjes is duidelijk waar men kan lopen. Ook is een folder gemaakt om duidelijk te maken hoe men vanuit Dirksland of Sommelsdijk kan starten. De folder staat op de NLGO-website en bevat informatie over het gebied.

Vanuit Dirksland en vanuit Sommelsdijk kan men via het havenkanaal naar de Sluis van Sas fietsen en een vogeluitkijkpunt bezoeken, van waaruit men een mooi overzicht heeft over de Westplaat-buitengronden.

Op 1 april 2017 moest het project worden opgeleverd en dat is met de hakken over de sloot net aan gelukt.

Op zaterdag 29 juli wordt  de Christoffelroute officieel geopend.

Alle dijken, die mogelijk geschikt zijn om een vergelijkbare ‘exercitie’ te ondergaan, zijn in kaart gebracht en daar is een rapport over gemaakt en aangeboden aan de provincie. Dit rapport is te vinden op onze NLGO-website.Rapport over kansrijke dijken 2016.docx Voor dit rapport hebben we ondersteuning gehad van bureau TAUW. Over deze samenwerking met dit bureau denken veel bestuurs(leden) met gemengde gevoelens terug. De organisatie kwam toch wel veel terecht bij de vrijwilligers en er is wel heel veel energie in gestoken door de leden om het project tot een goed eind te brengen